กระชังปลา เพื่อการเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวหน้าเกาะเสม็ด

หน้าแรก

ห้องสนทนา

วันที่ 15 ตุลาคม พ.ศ. 2553 ปีที่ 23 ฉบับที่ 489

เทคโนโลยีการประมง โดย...อภิวัฒน์ คำสิงห์
กระชังปลา เพื่อการเรียนรู้และแหล่งท่องเที่ยวหน้าเกาะเสม็ด

จังหวัดระยอง เป็นอีกจังหวัดหนึ่งที่มีชื่อเสียงในเรื่องทรัพยากรสัตว์น้ำ สามารถเห็นได้จากอาชีพดั้งเดิมของชาวระยอง ซึ่งส่วนใหญ่จะประกอบอาชีพทางการประมง ประกอบกับศักยภาพของพื้นที่ที่เหมาะสม ส่งผลให้จังหวัดระยองมีสภาวะทางเศรษฐกิจที่ดีจากการทำการประมงและยังเป็นการส่งเสริมในเรื่องการท่องเที่ยวให้กับจังหวัดอีกทางหนึ่งด้วย

อาชีพทำการประมงเป็นอาชีพดั้งเดิมของประชาชนชาวระยอง เนื่องจากสภาพภูมิประเทศ สภาวะภูมิอากาศที่เหมาะสม ส่งผลให้ท้องทะเลจังหวัดระยองมีสัตว์น้ำที่อุดมสมบูรณ์ มีสัตว์น้ำที่มีคุณค่าทางเศรษฐกิจ เป็นสัตว์น้ำประจำถิ่น โดยเฉพาะกลุ่มปลากะรังและปลาสวยงามชนิดต่างๆ หากแต่ปัจจุบันสภาพความเป็นจริงที่ปรากฏอยู่นั้นเกิดปัญหาทรัพยากรสัตว์น้ำในท้องทะเลกำลังอยู่ในช่วงวิกฤตอย่างรุนแรง สัตว์น้ำมีปริมาณลดลงอย่างรวดเร็ว สาเหตุจากการจับสัตว์น้ำที่เกินกำลังการผลิต ความต้องการการบริโภคสัตว์น้ำที่มากขึ้น ปัญหาจากสภาพแวดล้อมเสื่อมโทรม และปัญหาในการขาดการบำรุงรักษาซึ่งพันธุ์สัตว์น้ำไว้ จากปัญหาดังกล่าวจึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่หน่วยงานภาครัฐต้องแสวงหาวิธีการและเทคโนโลยีในการเพิ่มผลผลิตและสร้างจิตสำนึก พร้อมทั้งให้ความรู้เกี่ยวกับการใช้ทรัพยากรสัตว์น้ำอย่างถูกวิธี เพื่อให้มีสัตว์น้ำควบคู่ไปกับชาวระยองอย่างยั่งยืน

จากวิกฤตของสัตว์น้ำที่เกิดขึ้น มีความจำเป็นเร่งด่วนที่จะต้องรีบดำเนินการพัฒนาทรัพยากรสัตว์น้ำ หรือผลผลิตทางการประมงที่เป็นแหล่งอาหารและรายได้ เพื่อความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน หากการทำการประมงที่มากเกินกำลัง การผลิตที่ขาดความรู้ความเข้าใจในการบริหารจัดการ เป็นการทำลายมูลค่าทางสังคม และเศรษฐกิจของชาติ เนื่องจากเป็นการเก็บเกี่ยวทรัพยากรของส่วนรวม โดยไม่คำนึงถึงกฎระเบียบมาตรการอนุรักษ์ นอกจากทำลายความยั่งยืนของทรัพยากรประมงแล้ว ยังมีผลกระทบต่อระบบนิเวศวิทยา ทำให้มีความเสี่ยงสูงต่อการลดลงของความหลากหลายทางพันธุกรรม และการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของชนิดพันธุ์สัตว์น้ำ

ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งระยอง ตั้งอยู่ หมู่ที่ 10 ตำบลตะพง อำเภอเมือง จังหวัดระยอง เป็นหน่วยงานสังกัดกรมประมง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ มีหน้าที่หลักในการผลิตพันธุ์สัตว์น้ำเพื่อปล่อยลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ แจก และจำหน่ายพันธุ์สัตว์น้ำให้แก่เกษตรกรในพื้นที่ใกล้เคียง ทำการวิจัยเกี่ยวกับการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เผยแพร่ความรู้ทางวิชาการสู่เกษตรกร โดยการให้คำแนะนำในสถานที่ การออกหน่วยบริการเคลื่อนที่เพื่อให้คำแนะนำในพื้นที่รับผิดชอบ การจัดอบรมสัมมนา การเผยแพร่เอกสาร การจัดบรรยายเผยแพร่กิจกรรมของศูนย์ต่อผู้มาเยี่ยมชม การจัดนิทรรศการ การอบรมและให้การฝึกภาคสนามระยะยาวแก่นักศึกษาจากสถาบันต่างๆ

คุณสมประสงค์ ขันถม ผู้อำนวยการศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งระยอง เล่าว่า ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งระยอง มีภารกิจหลักในการศึกษา ค้นคว้า วิจัย และผลิตสัตว์น้ำชายฝั่ง มีศักยภาพในการเพาะเลี้ยงและรักษาพันธุ์สัตว์น้ำเศรษฐกิจประจำถิ่นของจังหวัดระยอง โดยมีสถานีย่อยที่ตั้งอยู่เกาะเสม็ด ตำบลเพ อำเภอเมือง จังหวัดระยอง อยู่ห่างจากศูนย์ประมาณ 18 กิโลเมตร ปัจจุบันจัดให้เป็นสถานที่ที่เหมาะสม สามารถใช้เป็นแหล่งทดลองเลี้ยงสัตว์น้ำชนิดต่างๆ ในกระชัง เพื่อศึกษาถึงอัตราการเจริญเติบโต และศึกษาหาวิธีการเลี้ยงสัตว์น้ำที่มีประสิทธิภาพสูง เพื่อพยายามลดปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นในระหว่างการเลี้ยง และเมื่อมีปัญหาเกิดขึ้นจะได้แก้ไขปัญหาต่างๆ ได้อย่างถูกต้อง นอกจากนี้ ยังเป็นที่ผลิตและเก็บรักษาพ่อแม่พันธุ์สัตว์น้ำชนิดต่างๆ เพื่อใช้ในการเพาะขยายพันธุ์ต่อไป สามารถจัดเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศให้จังหวัดระยอง นอกจากเพื่อการพักผ่อนแล้ว ยังเป็นการสร้างจิตสำนึกที่ดีให้กับประชาชนที่สนใจ

สถานีวิจัยย่อย กระชังเกาะเสม็ด

คุณกฤษณา จันทร์แก้ว นักวิชาการประมงชำนาญการ เล่าให้ฟังว่า สถานีวิจัยย่อย กระชังเกาะเสม็ด เป็นแหล่งทดลองงานวิจัยเลี้ยงสัตว์น้ำต่างๆ เป็นแหล่งรวบรวมพ่อแม่พันธุ์ มีกระชัง 34 กระชัง ทำการวิจัยและรวบรวมพ่อแม่พันธุ์สัตว์น้ำเพื่อเป็นข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาการเพาะเลี้ยง วิจัยด้านอาหาร โรคพยาธิสัตว์น้ำชายฝั่ง วิจัยและพัฒนาเทคนิคการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง

ต่อมา ในปี 2550 มีการรณรงค์ในเรื่องของการท่องเที่ยว ทำให้ธุรกิจการท่องเที่ยวในประเทศเริ่มมีความนิยมเพิ่มมากขึ้น ผู้คนต่างก็ให้ความสำคัญกับการท่องเที่ยว ซึ่งจังหวัดระยองก็เป็นจังหวัดหนึ่งที่ขึ้นชื่อในเรื่องของแหล่งท่องเที่ยวทางทะเล ทำให้เป็นที่สนใจของเหล่านักท่องเที่ยวหลายๆ คนที่เข้ามาเยี่ยมชม ทำให้มีนักท่องเที่ยวเพิ่มมากขึ้น ซึ่งกิจกรรมที่นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่ที่มาและต้องการที่จะสัมผัสคือ การเล่นน้ำทะเล ล่องเรือดำน้ำดูปะการัง ดูปลาทะเลต่างๆ จัดเป็นกิจกรรมที่เหล่าบรรดานักท่องเที่ยวให้ความสนใจเป็นอย่างมาก ประกอบกับชาวบ้านบริเวณนี้จะทำอาชีพเรือเร็ว บริการพานักท่องเที่ยวล่องเรือเที่ยวเกาะ ดำน้ำดูปะการัง ดูปลาทะเล ซึ่งกิจกรรมเหล่านี้บางครั้งทำให้นักท่องเที่ยวไม่สามารถทำได้ เนื่องมาจากสภาพภูมิอากาศไม่เป็นใจ น้ำทะเลขุ่น มองไม่เห็นสัตว์น้ำที่อยู่ใต้ทะเล ชาวบ้านก็จะพานักท่องเที่ยวแวะมาดูปลาที่สถานีแทน ซึ่งชาวบ้านเห็นว่าน่าจะแทนการดำน้ำดูปะการังได้ เพราะกระชังปลาที่สถานีมีอยู่นั้นจะเป็นปลาที่เลี้ยงไว้ตั้งแต่เล็กจนโต มีปลาที่หลากหลายชนิด ซึ่งเปรียบได้กับการดำน้ำลงไปดูเองกับตา ประกอบกับไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายในการเข้าชม

ปลาที่สถานีเลี้ยงไว้ส่วนใหญ่จะเป็นปลาที่หาดูยากในท้องทะเล โดยเฉพาะปลากะรังหงส์หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ปลากะรังหน้างอน เป็นปลาที่มีราคาสูง คิดเป็นเงินก็ตกกิโลกรัมละ 3,000 บาท ปัจจุบันทางสถานีกำลังทดลองและพัฒนาขยายพันธุ์นอกจากปลากะรังหงส์ที่มีราคาแพงแล้ว ทางสถานียังมีปลาชนิดอื่นๆ ที่น่าสนใจ เช่น ปลากะพงขาว ปลากะพงแดง เต่าตนุ เต่ากระ ปลานกแก้ว ปลาหูช้าง ปลาการ์ตูน ปลาช่อนทะเล ปลาฉลามเสือดาว ปลาฉลามหูดำ ซึ่งเหล่าบรรดานักท่องเที่ยวที่ได้มาเยี่ยมชมต่างก็ให้ความสนใจกันเป็นอย่างมาก ทางศูนย์จึงได้จัดให้เป็นแหล่งเรียนรู้สัตว์น้ำเศรษฐกิจ ถ่ายทอดความรู้ให้กับชาวบ้านและผู้ที่มาเยี่ยมชม

ผู้อ่านเทคโนโลยีชาวบ้านท่านใด ต้องการจะสัมผัสกับบรรยากาศ เข้าอบรมและเยี่ยมชมปลากะรังหงส์ เป็นปลาที่มีราคาสูง สามารถติดต่อสอบถามได้ที่ ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงชายฝั่งระยอง หมู่ที่ 10 ตำบลตะพง อำเภอเมือง จังหวัดระยอง 21000 โทร. (038) 655-191 หรือ (080) 221-6633 (คุณกฤษณา จันทร์แก้ว)

ปลากะรังหงส์ หรือ ปลากะรังหน้างอน

มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ ว่า Cromileptes altivelis เป็นปลาที่มีลักษณะลำตัวแบน หัวเล็ก ครีบยาวปลายมน ลำตัวและครีบมีจุดสีดำประอยู่ทั่วไป พื้นตัวขาวมีจุดดำประทั่วตัว แหล่งอาศัย พบได้ทางตะวันตกเฉียงเหนือของออสเตรเลีย บริเวณชายฝั่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ชายฝั่งอินโดแปซิฟิกตะวันตก จากตอนใต้ของญี่ปุ่นและไต้หวัน ถึงอินโดนีเซีย โดยปัจจุบันการเพาะเลี้ยงปลากะรังหงส์ เริ่มเป็นที่สนใจของเกษตรกรมากขึ้น เนื่องจากมีผู้ประกอบการบางรายนำเข้าลูกปลากะรังหงส์จากประเทศอินโดนีเซียมาส่งเสริมให้เกษตรกรเลี้ยง เพื่อส่งออกไปจำหน่ายยังประเทศฮ่องกง ซึ่งในแต่ละปีมีความต้องการประมาณ 720 ตัน แต่ต้นทุนในการดำเนินงานค่อนข้างสูง เนื่องจากลูกปลานำเข้า ขนาดตัว 1 นิ้ว ซื้อขายที่ราคาตัวละ 120-150 บาท หากนำมาเลี้ยงแล้วมีระบบการจัดการที่ไม่เหมาะสมทำให้มีอัตราการรอดน้อย อาจจะไม่คุ้มทุน

สำหรับในการเตรียมพ่อแม่พันธุ์ปลากะรังหงส์นั้น จะมีการคัดเลือกปลาที่มีคุณภาพแข็งแรงและสมบูรณ์ ขนาดน้ำหนัก ตั้งแต่ 1.5 กิโลกรัม ขึ้นไป เลี้ยงโดยให้อาหารเป็นปลาข้างเหลืองสด 3% ให้วันเว้นวัน และมีการเสริมพวกวิตามินต่างๆ เช่น วิตามินรวม วิตามินซี วิตามินอี สำหรับปลาที่ต้องการให้เป็นเพศผู้นั้น นอกจากจะเสริมวิตามินเหล่านี้แล้ว ยังมีการเสริมฮอร์โมนเพศชาย (Methyltestosterone) 10 มิลลิกรัม โดยให้ปลากินสัปดาห์ละครั้งด้วย